Danh mục nghề được đào tạo ở trình độ sơ cấp rất rộng và khác nhau giữa các địa phương, tuỳ nhu cầu lao động và tuỳ cơ sở đào tạo có mặt ở đó. Bài này nêu các nhóm thường gặp và cách chọn.
Các nhóm nghề thường gặp
Kỹ thuật và sửa chữa. Điện dân dụng, sửa chữa điện lạnh, sửa xe máy, hàn, cơ khí cơ bản. Nhóm này có nhu cầu ổn định và có thể tự mở dịch vụ.
Xây dựng và hoàn thiện. Nề, mộc, sơn, ốp lát, điện nước công trình.
Chế biến và dịch vụ ăn uống. Nấu ăn, làm bánh, pha chế, phục vụ.
Chăm sóc sắc đẹp. Cắt tóc, trang điểm, chăm sóc da, làm móng.
May và thủ công. May công nghiệp, may dân dụng, thêu, đan.
Nông nghiệp và chăn nuôi. Kỹ thuật trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng thuỷ sản, sơ chế nông sản.
Dịch vụ chăm sóc. Chăm sóc người cao tuổi, chăm sóc trẻ, giúp việc gia đình.
Tin học và văn phòng. Tin học văn phòng, thao tác trên phần mềm cụ thể.
Bốn câu để tự đối chiếu
Cách chọn hiệu quả không phải là tìm nghề đang được nhắc nhiều, mà là đối chiếu bốn thứ về chính mình:
Sức khoẻ và thể trạng. Nghề nào phải đứng lâu, mang vác nặng, làm ngoài trời, tiếp xúc hoá chất? Có phù hợp với sức khoẻ của bạn trong nhiều năm không?
Điều kiện làm việc bạn chịu được. Làm ca đêm, làm cuối tuần, đi công trình xa — những thứ này ảnh hưởng tới cuộc sống nhiều hơn ta tưởng khi mới chọn.
Nhu cầu ở nơi bạn sống. Một nghề có nhu cầu lớn ở thành phố có thể không có việc ở quê, và ngược lại. Hỏi trung tâm dịch vụ việc làm địa phương, hoặc đơn giản là đi hỏi vài cơ sở kinh doanh trong ngành đó.
Khả năng tự làm. Một số nghề cho phép tự mở dịch vụ với vốn nhỏ; một số buộc phải làm thuê. Nếu bạn muốn tự làm, đây là tiêu chí quan trọng.
Cách tìm hiểu một nghề trước khi học
- Nói chuyện với người đang làm nghề đó. Hỏi: một ngày làm việc diễn ra thế nào, phần nào vất vả nhất, người mới vào hay bỏ nghề vì lý do gì.
- Xin đi theo xem một buổi nếu có người quen làm nghề.
- Đọc tin tuyển dụng cho nghề đó ở khu vực bạn sống — xem yêu cầu và điều kiện làm việc thật.
- Hỏi cơ sở đào tạo về học viên khoá trước hiện làm ở đâu.
Việc thứ nhất là việc có giá trị nhất và rẻ nhất. Một buổi trò chuyện thật cho biết nhiều hơn mọi tài liệu giới thiệu.
Cẩn thận với những lời hứa
Vài dấu hiệu đáng chậm lại khi tìm cơ sở đào tạo:
- Cam kết chắc chắn về việc làm và mức thu nhập sau khi học.
- Giục đóng tiền nhanh, giảm giá nếu đăng ký ngay hôm nay.
- Không cho xem xưởng thực hành.
- Không nói rõ được chứng chỉ đầu ra là loại gì.
- Không đưa được giấy phép đào tạo nghề đó.
Một cơ sở đàng hoàng sẵn sàng cho bạn xem chỗ học, nói rõ chứng chỉ, và không giục.
Học một nghề rồi có đổi được không
Được, và điều này là một lợi thế của bậc sơ cấp: vì chương trình ngắn nên chi phí của việc thử là thấp.
Nhiều người học một nghề sơ cấp, làm một thời gian, rồi học thêm nghề khác hoặc học lên trung cấp trong nghề mình thấy hợp. Đó là cách dùng bậc sơ cấp đúng với thiết kế của nó — một bước thử ít tốn kém trước khi cam kết dài.